Deze nieuwe pagina (per 2 april 2026) is gewijd aan de Nederlandse pedagoog M.J. (Martinus Jan) Langeveld (1905-1989). We kunnen Langeveld zowel in theoretisch-academisch als in praktisch opzicht beschouwen als de ‘Pedagoog des Vaderlands’ en dat decennia lang. Van zijn vele boeken is Beknopte theoretische paedagogiek uit 1944-1945 wel het bekendst geworden. Het bevat een fundamentele bezinning op opvoeding als cultureel en antropologisch fenomeen. Het was lange tijd verplichte kost op de lerarenopleidingen.
Voor zover Langeveld nog een belletje doet rinkelen, dan is dat vanwege de formulering van ‘zelfverantwoordelijke zelfbepaling’ als opvoedingsdoel. Aan deze persoonsgerichte doelstelling voegt hij overigens meteen een maatschappelijk gericht doel toe: ‘constructief deelgenootschap aan het maatschappelijke leven’. Wie dat tweede weglaat maakt een karikatuur van Langevelds sociaal-pedagogische en cultureel-antropologische visie op de opvoeding (en helaas is dat gebeurd).
Langeveld was een vertegenwoordiger van de fenomenologische pedagogiek, een stroming waar je heden ten dage niet veel meer over verneemt. Dat is jammer omdat fenomenologen verschijnselen, zoals opvoeding en onderwijs, van binnenuit beschrijven. Ze kruipen als het ware in de huid van het kind, of de opvoeder of leraar. Langeveld was hier een meester in, dankzij zijn intieme beschrijvingen kom je veel te weten over pedagogische milieus en, niet te vergeten, wat Langeveld noemt de ‘huis-, tuin- en keukenervaringen’ waar het grootste deel van de omgang tussen kinderen en hun opvoeders uit bestaat.
AANKONDIGING!
Ik plaats deze pagina nieuw op mijn website vanwege een heuse AANKONDIGING. In mei 2026 presenteer ik de door mij bezorgde en ingeleide heruitgave van het belangrijkste onderwijsboek van Langeveld: Scholen maken mensen. Oorspronkelijk uit 1967 is dit een door en door pedagogisch boek over het onderwijs. Geschreven in een taal waarin we nauwelijks meer denken, overwoekerd als het huidige debat is door opvoedingsvreemde termen, zoals ‘opbrengsten’, ‘effectiviteit’, ‘achterstanden’ en ander vooral van buiten komend jargon. Langeveld beschrijft het leven van kinderen én hun leraren van binnenuit. Hij is kritisch op vaststaande en vastzettende methodieken: onderwijs is in de eerste plaats een wijze van leven, in een gemeenschap die niet alleen waarde hecht aan cijfers en prestaties maar ook aan het met elkaar leren hoe een goed mens te zijn en te worden. Hij schrijft: “Een school zonder actief gemeenschapsleven, die enkel bestaat uit een administratief verzamelpunt van zo en zoveel kinderen, is geen school in de eigenlijke betekenis van het woord.”
De integrale heruitgave van dit boek wordt voorafgegaan door een uitvoerige inleiding van mijn hand in leven en werk van Langeveld, de kernthema’s van zijn pedagogiek, een karakteristiek van het boek en een leeswijzer. Dankzij deze introductie zal de lezer hopelijk toegang krijgen tot de manier van denken en beschrijven van Langeveld. Ik vind hem, nog steeds, een unieke stem in het pedagogische landschap, het waard om (opnieuw) te worden gehoord.
Scholen maken mensen
Presentatie: 20 mei 2026, Dokhuis NIVOZ Rotterdam vanaf 15.30 uur (inloop). Deelname is gratis en van uitgeverij Telos krijg je ook nog eens een gratis exemplaar van het boek!
Via deze link https://nivoz.nl/nl/boekpresentatie-heruitgave-scholen-maken-mensen-van-m-j-langeveld-ingeleid-door-joop-berding kun je je aanmelden.
Let op: er is beperkt plaats… dus mocht je na aanmelding toch niet kunnen op 20 mei, laat het even weten aan NIVOZ.
Langevelds Scholen maken mensen in het kort
In 2024 publiceerde het blad OnderwijsTijd een artikel van mijn hand waarin ik inga op het belang van Langeveld als pedagoog en onderwijsdenker. Ook geef ik een korte karakteristiek van het boek. Je kunt het artikel als pdf hier lezen:
Welkom! 